Werkconferentie · maandag 23 november 2026, 15.00 – 20.00 uur

Programma

Dit zijn de sessies van de werkconferentie. Klik op een sessie voor de omschrijving en de sprekers.

Globaal programma

14.30 – 15.00 Inloop met koffie/thee
15.00 – 16.00 Plenaire opening: introductie door dagvoorzitter en Anita Swenneker (schoolleider Amadeus Lyceum), met aansluitend keynote van Iliass El Hadioui, Jannet Doppenberg en Ben van der Hilst
16.15 – 17.00 Keuzesessie ronde 1
17.15 – 18.00 Keuzesessie ronde 2
18.15 – 19.00 Keuzesessie ronde 3
19.00 – 19.45 Diner/buffet
19.45 – 20.00 Plenaire afsluiting

Plenair

Plenair Primair onderwijs Voortgezet onderwijs

Plenaire keynote: Collectieve verantwoordelijkheid in het onderwijs

Hoe werken we samen aan beter onderwijs vanuit een collectieve verantwoordelijkheid? Tijdens de plenaire opening verkennen Iliass El Hadioui, Ben van der Hilst en Jannet Doppenberg vanuit drie verschillende perspectieven wat collectieve verantwoordelijkheid in het onderwijs vraagt.

Iliass El Hadioui gaat in op collectief leren binnen een cultuur van hoge verwachtingen. Ben van der Hilst belicht de drie paradigmaveranderingen die nodig zijn om collectieve verantwoordelijkheid in scholen te versterken. Jannet Doppenberg deelt de eerste resultaten van onderzoek naar collectieve verantwoordelijkheid in vo-scholen.

In het vervolg van de conferentie kun je je verder verdiepen in deze drie thema’s door een verdiepende keuzesessie te volgen.
Sprekers
- Iliass El Hadioui
  Onderwijssocioloog, programmaleider, De Transformatieve School
- Ben van der Hilst
  Adviseur, TAO Kenniscentrum het leren organiseren
- Jannet Doppenberg
  Hoofddocent Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding, Hogeschool van Amsterdam
Ronde en tijd

Plenaire opening, 15.00 – 16.00

Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren, Anders: belanghebbenden

Keuzesessies

Het programma wordt de komende dagen nog aangevuld.

Voortgezet onderwijs

[Dubbele sessie] Het ontwerp van een arbeidsorganisatie waarin onderwijsteams collectief verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling van een specifieke groep leerlingen gedurende enige jaren

In deze workshop door Rogier Tiel Groenestege van het TAO-Kenniscentrum gaan de deelnemers aan de slag met het maken van een herontwerp van de eigen schoolorganisatie tot een Teamgecentreerde Arbeidsorganisatie (TAO). Hoe zou zo’n organisatiemodel op de eigen school eruit kunnen zien?

Let op: dit is een dubbele sessie, je volgt deze dus tijdens beide rondes.
Spreker
- Rogier Tiel Groenestege
  TAO-adviseur, TAO Kenniscentrum Het Leren Organiseren
Doelgroep(en)

Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Primair onderwijs

[Dubbele sessie] Het ontwerp van een arbeidsorganisatie waarin onderwijsteams collectief verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling van een specifieke groep leerlingen gedurende enige jaren

In deze workshop door Lutske Cornelissen van het TAO-Kenniscentrum gaan de deelnemers aan de slag met het maken van een herontwerp van de eigen schoolorganisatie tot een Teamgecentreerde Arbeidsorganisatie (TAO). Hoe zou zo’n organisatiemodel op de eigen school eruit kunnen zien?

Let op: dit is een dubbele sessie, je volgt deze dus tijdens beide rondes.
Spreker
- Lutske Cornelissen
  TAO-adviseur, TAO Kenniscentrum Het Leren Organiseren
Doelgroep(en)

Primair onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Primair onderwijs

Bestaat 'mijn klas' nog, als je echt werkt vanuit collectieve verantwoordelijkheid?

Op OBS Jules Verne in de Utrechtse wijk Ondiep geloven we dat goed onderwijs ontstaat wanneer we ons samen verantwoordelijk voelen voor alle leerlingen, de onderwijskwaliteit en de ontwikkeling van de school. Daarom werken wij bewust aan collectieve verantwoordelijkheid. Niet als los initiatief, maar als onderdeel van onze dagelijkse praktijk.

Tegelijkertijd is dit een voortdurende zoektocht. Hoe behoud je eigenaarschap én autonomie? Hoe spreek je elkaar aan vanuit vertrouwen? En hoe zorg je dat afspraken daadwerkelijk zichtbaar zijn in de praktijk?

Tijdens onze sessie delen we onze ervaringen, successen en dilemma's en laten we zien hoe structuur, cultuur en samenwerking elkaar kunnen versterken.
Sprekers
- Thijs Mars
  Intern begeleider, OBS Jules Verne
- Jessica Geldof
  directeur BAO, OBS Jules Verne
Doelgroep(en)

Primair onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Primair onderwijs Voortgezet onderwijs

Collectief leren binnen een cultuur van hoge verwachtingen: Over het versterken van collectiviteit zonder collectivisme

In zijn bijdrage gaat onderwijswetenschapper Iliass El Hadioui in op de diepere relatie tussen kansengelijkheid en onderwijskwaliteit en tussen hoge verwachtingen en collective team efficacy. Dit doet hij op basis van data uit het verbetercultuur- en professionaliseringsprogramma De Transformatieve Scholen op ongeveer 100 scholen in het po, vo en mbo per schooljaar, en meer dan 20.000 lesobservaties sinds 2012. In het bijzonder gaat hij in op de drie universele kenmerken van zwarte zwanen scholen.
Spreker
- Iliass El Hadioui
  Programmaleider, onderwijssocioloog, De Transformatieve School
Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Voortgezet onderwijs

Collectief werken aan kwaliteit

Op het Amadeus Lyceum werken we vanuit vier kernwaarden. We zien de school als een oefenplaats voor de samenleving: leerlingen leren samen te werken, om te gaan met verschillen, verantwoordelijkheid te nemen en eigenaarschap te ontwikkelen.

Deze visie vraagt om ‘samen’ en om een duidelijk normatief kader. Vanuit het gedachtegoed van de Transformatieve School werken we bewust aan de beweging van de ik naar de wij. Dit doen we vanuit de driehoek collectieve inzet van inclusieve didactiek, collectieve verantwoordelijkheid voor de gehele ontwikkeling van leerlingen en collectief werken aan de professionaliteit van het team.

In deze sessie delen we hoe we hier in de praktijk mee aan de slag zijn gegaan in samenwerking met Toetsrevolutie, Ontwikkelkracht en het TAO kenniscentrum. Wat gaat goed en wat hebben we geleerd? Wat vraagt het van leiderschap?
Spreker
- Anita Swenneker
  Rector, Amadeus Lyceum
Doelgroep(en)

Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders
Voortgezet onderwijs

Collectieve verantwoordelijkheid en samenspel tussen bestuurder en schoolleider

Goed onderwijs ontstaat in de klas — maar groeit in de samenwerking daarbuiten. Bestuurders en schoolleiders hebben ieder hun eigen rol en perspectief, maar delen hetzelfde doel: de voorwaarden creëren waarin leerlingen én professionals kunnen floreren.
Steeds meer scholen ervaren hoe belangrijk dit samenspel tussen bestuurder en schoolleider s, en dat het niet vanzelf gaat. Het vraagt aandacht, tijd, reflectie en een gedeelde taal — zeker nu de maatschappelijke opgaven groter worden en de bestuurlijke context verandert.

Maar hoe voer je deze gesprekken met elkaar? Wie neemt het voortouw? Hoe adresseer je lastige thema’s? Hiertoe hebben de VO-raad en Schoolleiders VO de handreiking ‘Versterken van het samenspel tussen bestuurder en schoolleider’ ontwikkeld.
Tijdens deze workshop gaan we, met behulp van deze handreiking, met elkaar in gesprek en delen we ervaringen met als doel de dialoog tussen bestuurder en schoolleider te versterken.
Sprekers
- Koppe Koppeschaar
  beleidsadviseur, VO-raad
- Jaap Overbeek
  beleidsadviseur, VO-raad
Doelgroep(en)

Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Anders: HR-managers
Primair onderwijs Voortgezet onderwijs

Collectieve verantwoordelijkheid vanuit het perspectief van de lerende school

Wat vraagt collectieve verantwoordelijkheid van de organisatie waarin onderwijsprofessionals werken? In deze sessie verkent lector Annemarie Neeleman collectieve verantwoordelijkheid vanuit het perspectief van de school als lerende organisatie. Aan de hand van zeven samenhangende dimensies laat zij zien wat een lerende onderwijsorganisatie kenmerkt en hoe dit perspectief raakt aan collectieve verantwoordelijkheid. Dit biedt een kader om naar de ontwikkeling van je eigen school te kijken. Ook de rol van leiderschap bij het versterken van een lerende school komt daarbij aan bod.
Ook maak je kennis met 'Speelruimte – Samen bouwen aan een lerende organisatie', een nieuwe serious game die teams helpt een gemeenschappelijke taal te ontwikkelen, hun eigen praktijk zichtbaar te maken en het gesprek daarover te benutten voor verdere ontwikkeling.
Deze sessie biedt de theoretische inleiding op de aansluitende spelsessie, maar is ook zelfstandig te volgen.
Spreker
- Annemarie Neeleman
  Lector, Hogeschool Rotterdam
Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Voortgezet onderwijs

Curriculumactualisatie: hoe maak je het samen mogelijk?

De curriculumactualisatie is begonnen. Nieuwe kerndoelen en examenprogramma’s vragen niet alleen iets van individuele vakgroepen, maar ook van de manier waarop je als school gezamenlijk richting geeft, keuzes maakt en met elkaar leert. Hoe zorg je ervoor dat de curriculumactualisatie niet blijft hangen in losse initiatieven, maar een plek krijgt binnen de ontwikkeling van je school?

In deze workshop richten we onze blik op die gezamenlijke opdracht en op ervaringen daarmee uit de praktijk: wat werkt, wat werkt minder goed en waar lopen scholen tegenaan? In de sessie word je uitgenodigd om na te denken en in gesprek te gaan over vraagstukken die spelen bij de voorbereiding op of de uitvoering van de curriculumactualisatie. Hoe zorg je ervoor dat je vandaag al stappen zet richting een succesvolle en gezamenlijke actualisatie op jouw school?
Sprekers
- Bert Besterveld
  Projectmedewerker Curriculumimplementatie, VO-raad
- Floor de Jong
  Programmamanager Curriculumimplementatie, VO-raad
Doelgroep(en)

Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Anders: Stafmedewerkers
Primair onderwijs Voortgezet onderwijs

De historisch gegroeide paradigma’s die collectieve verantwoordelijkheid in de weg zitten.

Verdiepende sessie naar aanleiding van de keynote over de lastigheid van het begrip collectieve verantwoordelijkheid in het onderwijs. In deze sessie onderzoekt Ben van der Hilst met de deelnemers hoe in iedere school de verschillende paradigma-veranderingen gehanteerd kunnen worden om collectieve verantwoordelijkheid (en daarmee de mogelijkheid voor collective teacher efficacy) toch tot een levend begrip te maken.
Spreker
- Ben van der Hilst
  TAO-adviseur, TAO Kenniscentrum het Leren Organiseren
Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Primair onderwijs

De organisatie van collectieve verantwoordelijkheid bovenschools (clustervorming) in het po.

Het TAO- Kenniscentrum werkt met een vijftal besturen in het po samen om bovenschools de organisatie zo in te richten dat telkens een cluster van vier of vijf directeuren collectief verantwoordelijk is voor een aantal scholen. Een belangrijk motief daarvoor is de kwetsbare positie van directeuren, het belang van continuïteit van leiderschap voor scholen en de toenemende complexiteit van hun opgave. Inge Oelen, bestuurder van KS Fectio en Emmelie Coppoolse, directeur bij deze stichting vertellen over hun ervaringen.
Sprekers
- Inge Oelen
  Bestuurder, KS Fectio
- Emmelie Coppoolse
  Directeur, Camminghaschool
Doelgroep(en)

Primair onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders
Primair onderwijs Voortgezet onderwijs

Digitalisering in het onderwijs: Iedereen op school speelt een rol

Digitalisering raakt alle onderdelen van het onderwijs. Het leidt dan ook tot een gedeelde opgave voor bestuurders, schoolleiders, leraren, leerlingen en ondersteunend personeel. Deze sessie start met een energizer die wordt verzorgd door Chaïmae Hakik en Melda Sen (VO-raad), waarin deelnemers ervaren hoe verschillende perspectieven bijdragen aan gezamenlijke besluitvorming. Vervolgens deelt Sense de Groot (voormalig bestuurder van het Tabor College) inzichten en praktijkvoorbeelden die laten zien hoe digitalisering kan bijdragen aan collectieve verantwoordelijkheid. We sluiten af met een Q&A waarin ruimte is voor vragen en uitwisseling van ervaringen.
Sprekers
- Sense de Groot
  Voormalig bestuurder, Tabor College
- Melda Sen
  Projectmedewerker Digitalisering, VO-raad
- Chaïmae Hakik
  Projectmedewerker Digitalisering, VO-raad
Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Voortgezet onderwijs

Een longitudinaal onderzoek naar de effecten van collectieve verantwoordelijkheid op werkdruk en werkgeluk

Een brede scholengemeenschap werkt al enige jaren met kleine onderwijsteams met een collectieve verantwoordelijkheid voor leerlingen binnen zogenaamde leerhuizen. De afgelopen drie jaar is er een longitudinaal onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van collectieve verantwoordelijkheid voor onderwijskwaliteit en de effecten op werkdruk en werkgeluk. Twee betrokken onderzoekers, Josée Viveen en Leone Los, vertellen meer over de bevindingen.
Sprekers
- Leone Los
  TAO adviseur, TAO Kenniscentrum Het Leren Organiseren
- Josée Viveen
  TAO adviseur, TAO Kenniscentrum Het Leren Organiseren
Doelgroep(en)

Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Voortgezet onderwijs

Groeikracht op ISK Het Gooi

Docenten zijn professionals en docentschap is een collectief beroep. Om deze uitgangspunten vorm te geven werkt ISK het Gooi nu voor het derde jaar met de groeikracht methodiek. Met behulp van deze methodiek geven wij vorm aan collectieve verantwoordelijkheid. In deze workshop delen docenten hun ervaringen en onze valkuilen. Bovendien delen we onze ideeën richting de toekomst. Hoe kunnen we groeikracht en de collective teacher efficacy verder verstevigen door onze arbeidsorganisatie aan te passen? Welke kansen zien wij?
Sprekers
- Rene Karman
  directeur, ISK Het Gooi
- Mylene Duijvensteijn
  Docent, ISK Het Gooi
- Petra Geleerd
  Docent, ISK Het Gooi
Doelgroep(en)

Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Voortgezet onderwijs

Het proces van curriculumontwikkeling binnen Greijdanus

De sturingsvisie van Greijdanus gaat ervan uit dat kleine teams van docenten een collectieve verantwoordelijkheid hebben voor de ontwikkeling van een specifieke groep leerlingen gedurende meerdere jaren. Deze kleine teams zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs. Hoe verhoudt dit zich tot de opgave van de ontwikkeling en implementatie van de nieuwe kerndoelen, die toch voor een groot deel schoolbreed gerealiseerd moeten worden? En wat is de relatie tussen deze kleine teams en de vaksecties? Maar ook: wat vraagt dit van het schoolleiderschap per vestiging en van de bestuurder?
In deze presentatie vertelt de bestuurder van Greijdanus, Ton Sebens, meer over dit proces binnen zijn organisatie, waar ze sinds kort in vier locaties volop mee bezig zijn.
Sprekers
- Ton Sebens
  Bestuurder, Greijdanus
- Lotteke de Kruijff
  TAO-adviseur, TAO Kenniscentrum Het Leren Organiseren
Doelgroep(en)

Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Primair onderwijs Voortgezet onderwijs

Hoe kunnen we het onderling leren van scholen versterken? Ga met ons in gesprek over collective leader efficacy

Na een introductie door Iliass El Hadioui (programmaleider Transformatieve School) en Niek Bootsma (voorzitter CvB Quadraam) gaan we in gesprek over de ontwikkeling van collective leader efficacy, het gedeeld vertrouwen in het collectieve vermogen om onderwijskwaliteit te beïnvloeden. Daarbij laten we ons inspireren door het gedachtegoed van ‘zwarte zwanen scholen’ en het ontwikkelen van collective teacher efficacy. We zoomen in op het samenspel tussen bestuur en schoolleiders en hoe het onderling leren van scholen versterkt kan worden. Er is volop ruimte voor aanwezigen om eigen ervaringen in te brengen.
Sprekers
- Iliass el Hadioui
  onderwijssocioloog, programmaleider, De Transformatieve School
- Niek Bootsma
  Voorzitter CvB, Quadraam
Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders
Voortgezet onderwijs

Leiderschapsontwikkeling voor collectieve verantwoordelijkheid

In deze workshop breng je focus en prioritering aan in leiderschapsontwikkeling. Als schoolleider geef je - samen met jouw team - leiding aan collectieve verantwoordelijkheid binnen jullie school. Dat vraagt om gemeenschappelijke taal, vertrouwen en inzicht in de kwaliteiten en ontwikkeling van jouw collega-schoolleiders. Hoe geef je samen leiding aan collectief leren en professionele groei? Waar sta je en waar kun je naartoe werken als team? En wat heb je daar zelf, individueel en samen, als schoolleiders in te ontwikkelen? De continuüms, onderdeel van de beroepsstandaard (VO), helpen om focus en prioritering aan te brengen in leiderschapsontwikkeling binnen scholen en academies. In deze workshop ontdek je op welke manier je ze kunt gebruiken voor reflectie, dialoog en het ontwerpen van professionalisering voor schoolleiders. Begeleiding door schoolleiders Sandra van Rhebergen en Susan van Pinxteren-van der Doelen. Beiden zijn betrokken bij het ontwikkelproces van de continuüms
Sprekers
- Anne de Ruiter
  Projectleider, Schoolleiders VO
- Susan van Pinxteren-van der Doelen
  Schoolleider, Van Haestrechtcollege
- Sandra Rhebergen
  Schoolleider, Olympus College
Doelgroep(en)

Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Anders: HR-professionals - projectleiders van huisacademies
Primair onderwijs Voortgezet onderwijs

Speelruimte: samen het gesprek voeren over de lerende organisatie

Hoe voer je met je team het gesprek over wat nodig is om gezamenlijk verantwoordelijkheid te kunnen nemen voor goed onderwijs? In deze workshop ga je zelf aan de slag met 'Speelruimte – Samen bouwen aan een lerende organisatie', een fysiek bordspel voor teams in het onderwijs.
Je speelt een spelronde rond één van de zeven dimensies van de lerende organisatie. Je neemt individueel positie in bij concrete situaties uit de schoolpraktijk. De posities op het spelbord vormen de basis voor het gesprek: wat herkennen we, waar kijken we hetzelfde of juist verschillend naar en welke ontwikkelkansen zien we? Zo maak je kennis met een concrete manier om binnen teams een gemeenschappelijke taal te ontwikkelen, de eigen praktijk zichtbaar te maken en het gesprek daarover te benutten voor verdere ontwikkeling.
Let op: deze workshop bouwt voort op de workshop 'Collectieve verantwoordelijkheid vanuit het perspectief van de lerende school'. Deelname aan die voorafgaande sessie is daarom noodzakelijk
Spreker
- Annemarie Neeleman
  Lector, Hogeschool Rotterdam
Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren
Voortgezet onderwijs

Versterk collectieve verantwoordelijkheid: kansen voor vo-scholen

Een sterke collectieve verantwoordelijkheid binnen scholen draagt bij aan onderwijskwaliteit en de leerprocessen van leerlingen. Zowel onderzoek als praktijk laten zien dat een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid een belangrijke factor is. Hoe je daar binnen je schoolorganisatie concreet vorm aan geeft, is vaak minder duidelijk.
Tijdens deze sessie zoomen we kort in op de belangrijkste inzichten uit ons onderzoek naar collectieve verantwoordelijkheid in vo-scholen en delen we concrete interventies die kunnen bijdragen aan het versterken hiervan.
Aan de hand van actieve werkvormen gaan we met elkaar in gesprek over de betekenis van deze inzichten voor jouw eigen praktijk. Je ontdekt weke interventies je zelf kunt inzetten binnen jouw school en wisselt ideeën uit over andere mogelijke manieren om collectieve verantwoordelijkheid verder te ontwikkelen.
Als deelnemer verlaat je de sessie met concrete ideeën over het versterken van collectieve verantwoordelijkheid in jouw school.
Sprekers
- Jannet Doppenberg
  Hoofddocent Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding, Hogeschool van Amsterdam
- Ina Cijvat
  Docent-onderzoeker Leren en innoveren, Hogeschool van Amsterdam
Doelgroep(en)

Voortgezet onderwijs

Geschikt voor

Schoolleiders, Bestuurders, Leraren